Planowane wykorzystanie sztucznej inteligencji w procesach orzeczniczych wymaga działań wyprzedzających, zanim projekty wejdą w fazę szerokiego wdrożenia. Kluczową rekomendacją operacyjną jest przygotowanie kompletnej matrycy ryzyk obejmującej dane, algorytmy i proces decyzyjny. Brak takiej matrycy zwiększa ryzyko błędów systemowych i kryzysów reputacyjnych. Orzeczenia administracyjne należą do obszarów najwyższego ryzyka regulacyjnego. Dlatego planowanie musi wyprzedzać implementację.

Matryca ryzyk powinna uwzględniać jakość i źródła danych, w tym ryzyko biasu oraz niekompletności informacji. Dane historyczne używane do trenowania algorytmów często odzwierciedlają wcześniejsze nierówności systemowe. Bez ich identyfikacji AI może je nieświadomie utrwalać. To jeden z kluczowych punktów kontroli zgodności z europejskim AI Act. Ryzyko to ma charakter zarówno prawny, jak i społeczny.

Równie istotne jest zaplanowanie ścieżki odwoławczej i nadzorczej, która będzie czytelna dla obywatela. Koncepcja „human-in-the-loop” musi być realna, a nie deklaratywna. Oznacza to jasne określenie, kto i na jakim etapie ponosi odpowiedzialność za decyzję. Brak przejrzystości w tym zakresie podważa legalność i akceptację społeczną systemu. To element krytyczny dla zaufania publicznego.

Operacyjnie rekomenduje się również zdefiniowanie wskaźników jakości decyzji, które pozwolą ocenić skuteczność i sprawiedliwość systemu AI. Mogą one obejmować m.in. liczbę odwołań, odsetek decyzji zmienionych oraz czas rozpatrywania spraw. Bez mierników jakość algorytmu pozostaje deklaratywna. Regularny monitoring tych wskaźników powinien być wpisany w cykl zarządzania systemem. To warunek bezpiecznego skalowania.

Z perspektywy instytucjonalnej wdrażanie AI w orzecznictwie powinno być traktowane jako projekt transformacyjny, a nie wyłącznie technologiczny. Obejmuje on prawo, etykę, organizację pracy i komunikację społeczną. Im wcześniej zostaną zdefiniowane ramy ryzyka i jakości, tym mniejsze koszty korekt w przyszłości. Skala potencjalnych konsekwencji wymaga ostrożności i planowania. To rekomendacja o charakterze strategicznym, ale pilnym operacyjnie.

Źródła: Polityka Zdrowotna, komunikaty instytucji publicznych
Opracowanie redakcyjne: Debaty Zdrowie